قیل و قال

پونه جان دیروز چیزهایی نوشته بودم که وقتی خواستم ادامه‌شان بدهم دیدم دیگر آن لحن را ندارم و این روزها خیلی غم دارم خیلی... و اگر بخواهم ربط‌اش بدهم به بحث‌مان، خیلی طولانی‌ می‌شود.
تو طبق عادت همیشه‌گی‌ات درست به هدف زدی. می‌دانی باید بگویم که خوش‌حال‌ام که طرف صحبت‌ام تو هستی. چون صریح و صادقی و محافظه‌کار نیستی. مرا هل می‌دهی که آداب و ترتیبی نداشته باشم برای حرف زدن.
اول چند نکته که در متن‌ات بود که جای حرف داشت. یکی پی‌نوشت بی‌ربط بود! نمی‌دانم چرا خواستی دل‌جویی کنی از سردوزامی. صحبت اگر سر داستان و ادبیات است نباید با کسی تعارف داشته باشی. پس حاشیه بی‌حاشیه! قبول؟
بعدی هم پرداختن ِمشخص به رضا قاسمی بود. خب کتمان نمی‌کنیم که این‌ها همه پیرو برخوردهایی بود که با رمان او به غلط انجام گرفت یعنی ایرادها جاهای دیگری بود که با آن حرف و حدیث‌ها منحرف شد و همه چیز راه اشتباه رفت. برای من فقط رضا قاسمی نیست. می‌خواهم بگویم از هدایت و چوبک و فرسی هم این نگاه را دیده‌ام و جسته گریخته شنیده‌ام. یادت هست شب یک شب دو؟ نگاه زاوش تقریبن مثل نگاه مندوی چاه بابل بود و فیلیسیا مثل بی‌بی بود.

حالا می‌خواهم یک پارچ آب پاک روی دست‌ات بریزم. یعنی از ابتدا منکر دسته‌بندی‌های اولیه بشوم. حتا بگویم نقدی به نام نقد فمنیستی وجود ندارد. دلیل من هم این است که توی جهان داستانی، قرار نیست که ما با قواعد و بازی‌های رایج ِدنیای واقعی حرکت کنیم. از کجا معلوم ناریخی که بر ما رفته بر آدم‌های توی داستان هم واو به واو رفته باشد؟ اگر قرار باشد به شکل مجرد با یک رمان یا داستان برخورد کنیم، قوانین‌اش را باید از دل همان رمان یا داستان بیرون بیاوریم حتا تاریخ‌اش را. اگر داشت، اگر هم نداشت نباید قوانین زندگی جاری ِ خودمان را به آن تعمیم بدهیم(بخوان تحمیل کنیم). بنابراین من فکر می‌کنم در تحلیل یک اثر داستانی باید از خودش کمک بگیریم و خلاص. یعنی وقتی تعریف می‌شود که آقا یا خانمX این خصوصیت را دارد دیگر نباید چرایی باشد. چون این تعریفی است بر مبنای قوانین آن اثر. و نگران نباشیم که این اخلاق خانم یا آقای X در جهان ما تعمیم بیابد. اصلن می‌خواهم بدانم که قاتل بودن شخصیت یک رمان، یا دروغ‌گویی او یا .... چه ضرر یا نفعی به حال ما دارد؟ این همه داستان‌های پلیسی و جنایی نوشته شده و تعداد قاتل‌ها و جنایت‌‌کارها همان‌طور ثابت مانده. مگر واکنش یک خواننده در برابر یک داستان جز این است که لذت ببرد یا نبرد؟ احساس نزدیکی با کاراکتر بکند یا نکند؟
اجالتن این یکی تا همین جا باشد تا تو چه به آن اضافه کنی یا ازش کم کنی.

ببین! می‌شود زد به بحث‌های جامعه شناختی، اما من می‌خواهم درباره‌ی شخصیت بگویم توی ادبیات داستانی. از شخصیت‌های flat یا تخت یعنی ساده و آن‌ها که پیچیده‌تر می‌شوند. من فکر می‌کنم شاکی‌های پرونده‌ی نویسندگان ضد زن، از آن‌ها شخصیتِ تخت یک زن را می‌خواهند. یا شخصیت تخت یک مرد را، که نگاه‌اش به زن، نگاهی مهربان و با عطوفت باشد و هیچ وقت فکر تن نباشد، نه تن خودش و نه تن آن زن و خلاصه یک معصوم اما تخت و ساده که این معصوم نه قدرت جلو بردن داستان را دارد نه قدرت آفریدن یک ماجرا و نه می‌تواند سر یک تضاد به او بند باشد،( اصلن کدام تضاد؟) نه شخص من کارها و حرف‌های‌اش را باور می‌کنم. چون دروغ است. چون خوب یا بد، من وقتی می‌روم زیر پل سیدخندان، یکی می‌گوید ... ات یکی می‌گوید ... جیگر و من هیچ پیغمبری در آن میان نمی‌بینم. چون وقتی غذایی شور می‌شد یا خورشتی ته می‌گرفت، مردی که اسم‌اش شوهر بود عصبانی می‌شد. چون همان مرد که معصوم هم نبود، می‌گفت سینما یعنی مطربی از آن طرف چون من دوست داشتم لباس‌ها را بچپانم توی کمد و اصلن زن کدبانویی نباشم. یا دائم پای تلفن باشم یا اصلن به خودم نرسم، چون دل‌ام می‌خواست کله‌ی فلان زن دیگر را بکنم چون به او حسادت می‌کردم. چون خیلی از مردها و زن‌هایی که ادعای معصومیت هم داشتند یک جاهایی گاف دادند و ما آموخته شدیم به این که دیگر معصومی نیست و خوش‌حال هم هستیم نه؟
پس چرا هنوز تفکر ماقبل تاریخی داریم در برخورد با یک داستان، یک رمان، یک شعر؟ یعنی ما هنوز ظرفیت خواندن آثار کمی مدرن‌تر را نداریم؟

و
این «و» را دیگر تو بگو...
.
.